کم شنوایی، اگرچه یک چالش فراگیر است، اما هرگز نباید مانعی برای تجربه کامل زندگی باشد. با پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری سمعک، اکنون گزینه‌های نوآورانه‌ای در دسترس هستند که می‌توانند به طور قابل توجهی کیفیت شنیداری و در نتیجه کیفیت کلی زندگی افراد کم شنوا را بهبود بخشند. فرآیند تجویز سمعک، فراتر از صرفاً انتخاب یک دستگاه، یک سفر شخصی‌سازی شده برای درک دقیق نیازهای شنیداری هر فرد و یافتن راه‌حلی است که به بهترین شکل با سبک زندگی و انتظارات او هماهنگ باشد.

این مقاله به بررسی عمیق و جامع فرآیند تجویز سمعک می‌پردازد؛ از ارزیابی‌های اولیه شنوایی گرفته تا انتخاب هوشمندانه سمعک و نکات کلیدی برای استفاده بهینه از آن، تا اطمینان حاصل شود که هر فرد کم شنوا بتواند دوباره دنیای صداها را با وضوح و لذت تجربه کند.

تجویز سمعک 

تجویز سمعک در افراد کم شنوا : همواره در کلینیک های شنوایی ، تعادل و تجویز سمعک با بیمارانی مواجه می شویم که کم شنوایی شدید تا عمیق در هر دو گوش یا یک گوش دارند که بیشتر آنها را جمعیت کودکان و افراد بزرگسال تشکیل داده اند.

پیشنهاد مطالعه : سمعک بلوتوث دار

حال سوالی که در اینجا مطرح است به شرح زیر می باشد:

1. در صورت مواجه با این بیماران چه مشاوره ایی باید انجام پذیرد؟
2. چه نوع تمهیداتی باید در قالب سمعک آنها اعمال گردد؟
3. چه نوع سمعکی و با چه مشخصاتی باید تجویز گردد؟

تمام مطالب این مقاله از وب سایت hearingreview و audiologyonline (2-1) گردآوری شده است. اگر نگاهی به پاتوفیزیولوژی سیستم شنوایی این بیماران داشته باشیم متوجه می شویم که حجم بسیار عمده ایی از سلول های مویی در این بیماران از بین رفته است. که این امر منجر به کاهش شدید محوده پویایی (dynamic range) شنیدن صداها در این دسته از بیماران شده است.

در افراد هنجار محدوده پویایی حدود 100 الی 120 دسی بل می باشداما در این بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق به 30 دسی بل و حتی کمتر می رسد.

• فاکتور دوم که در این بیماران دیده می شودوجود مناطق مرده در فرکانس های بالا حلزون می باشد که سبب می شود مناطق فرکانس بالا در تحریک آکوستیکی مشارکت نکنند و حتی در صورت تقویت به علت تولید اعوجاج سبب کاهش کیفیت صدای گفتاری شوند.
• حال فاکتور سوم بحث رزولیشن فرکانسی و زمانی است.در بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق به علت اسیب شدید سلول های مویی داخلی رزولیشن فرکانس در آنها بشدت تحت تاثیر قرار می گرد و این امر باعث افزایش کوک منحنی سلول های مویی می شود.

همچنین رزولیشن زمانی نیز در بیماران با کم شنوایی حسی عصبی متاثر می شودولی اگر سطح شدت صدا به وسیله سمعک به سطح راحتی بیمار  (MCL)  برسد مشکل رزولیشن زمانی حل می شود ولی نشان داده شده است که این امر می تواند به گسترش مسکینگ و بدتر شدن رزولیشن فرکانسی منجر شود. همچنین در حظور نویز به شدت رزولیشن فرکانسی این بیماران کاهش می یابد و درک گفتارشان تحت تاثیر قرار می گیرد.حال با این تواصیف کم شنوای حسی عصبی شدید تا عمیق به

• تقویت بالا برای صداهای با شدت کم و در سطح محاوره نیاز دارد درحالیکه صداهای با شدت بالا کم تقویت شوند:

به عبارتی سمعک دیجیتال با مدار تراکم نیاز دارند که با برنامه WDRC بتوان محدودیت DR آنها را حل نمود.    

فاکتورهایی که باید در تجویز سمعک دقت کرد به شرح زیر می باشد

• به علت میزان شدید افت شنوایی لازم است بیمار از سمعک دوگوشی استفاده کند.

استفاده دو گوشی از سمعک سبب افزایش SNR می شود و این امر علاوه بر افزایش بلندی طبیعی صدا سبب بهبود مشکل رزولیشن طیفی در بیماران با افت شدید تا عمیق می شود.

• سمعک را طوری انتخاب کنید که محدوده پوشش آن بتواند کم شنوایی بیمار را بپوشاند.

در بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق سمعک با بهره 70 تا 80 مناسب است.

• به علت قدرت بالای سمعک لازم است مدار فیدبک سمعک از نوع فیدبک کنسلیشن FBC باشد

(این نوع مدار بدون کاهش بهره فیدبک سمعک را حذف می کند، بدین صورت که با یافتن فرکانس فیدبک یک صدا با همان فرکانس و شدت و در 180 درجه تفاوت فازی ارائه می دهد و سبب حذف دقیق سوت سمعک می شود).

1. در این بیماران رزولیشن طیفی کاهش یافته است ازاینرو لازم است سمعک بهترین مدار نویز کنسلیشن Noise Cancellation را داشته باشد.
2. طراحی میکروفون دایرکشنال به گونه ایی طراحی شده است که فرکانس های بم کات می شود. حال در بیماران با افت شدید تا عمیق چون تکیه زیادی بر فرکانس های بم دارند توصیه می شود میکروفون سمعک در حالت اومنی دایرکشنال (Omni directional) تنظیم شود.
3. بیماران با کم شنوایی حسی عصبی شدید تا عمیق به میزان SNR بالایی نیاز دارند ازاینرو توصیه می شود که سمعکی را انتخاب کنند که علاوه بر برنامه نویز کنسلیشن برنامه تقویت گفتار هم داشته باشد که بتوان با کمک آن سمعک SNR بالاتری را برای بیمار فراهم کرد.

• در تمامی سمعک ها با افزایش فرکانس قدرت سمعک کاهش می یابد، از طرفی دیگر بیماران با افت شدید تا عمیق میزان کم شنوایی بیشتری در فرکانس های بالا دارند.

به همین دلیل استفاده از قالب HORN در قالب سمعک می تواند به افزایش خروجی فرکانس های بالا کمک کند.که در شکل زیر نشان داده شده است. همچنین لازم است قالب سمعک FULL SHELL با طول مناسب کانال تهیه شود. 

 

• در بیمارانی که افت متوسط در فرکانس های پایین دارند ولی در فرکانس های بالا افت آنها عمیق می شود

توصیه می شود که سمعک مدار با برنامه انتقال فرکانسی/ تراکم فرکانسی داشته باشد.

• اگر بیمار برای بار اول از سمعک استفاده می کند لازم است فرمول تجویزی سمعک غیرخطی باشد.

ولی اگر بیمار سابقه استفاده از سمعک های آنالوگ به مدت طولانی را دارد لازم است فرمول خطی در تجویز سمعک انتخاب شود.

تعداد کانال سمعک متناسب با شکل کم شنوایی بیمار انتخاب شود.

چون میزان بهره اعمال شده در افت شدید تا عمیق بسیار بالا است امکان وقوع فیدبک زیاد استازاینرو لازم است تعداد کانال سمعک متناسب با شکل کم شنوایی انتخاب شود.

 آیا می دانید

استفاده از سمعک سن طلایی دارد ؟  

جمع‌بندی

همانطور که در این مقاله بررسی شد، تجویز سمعک یک فرآیند چندوجهی است که نیازمند دقت، دانش تخصصی و توجه به نیازهای منحصر به فرد هر فرد کم شنوا است. انتخاب سمعک مناسب، فراتر از مشخصات فنی، مستلزم درک عمیقی از سبک زندگی، محیط‌های شنیداری و انتظارات بیمار است.

با دنبال کردن دقیق مراحل ارزیابی شنوایی، مشاوره تخصصی و انتخاب هوشمندانه سمعک، می‌توان نتایج درخشانی را برای بهبود ارتباطات، افزایش اعتماد به نفس و بازیابی کیفیت زندگی افراد کم شنوا رقم زد. به یاد داشته باشید که تجویز سمعک، تنها آغاز راه است؛ سازگاری، تنظیمات دقیق و پیگیری منظم با شنوایی‌شناس، کلید دستیابی به بهترین تجربه شنیداری ممکن خواهد بود.

سوالات متداول درباره تجویز سمعک در افراد کم شنوا

۱. سوال: چرا در افراد با کم شنوایی شدید تا عمیق، “محدوده پویایی” (dynamic range) شنوایی به شدت کاهش می‌یابد و این موضوع چه تاثیری بر درک صداها دارد؟

جواب: در این افراد، حجم زیادی از سلول‌های مویی در سیستم شنوایی از بین رفته است. این آسیب منجر به کاهش چشمگیر محدوده دینامیکی شنوایی می‌شود؛ به این معنی که تفاوت بین صدایی که به سختی شنیده می‌شود و صدایی که آزاردهنده است، بسیار کم می‌شود (مثلاً از ۱۰۰-۱۲۰ دسی‌بل به ۳۰ دسی‌بل یا کمتر می‌رسد). در نتیجه، توانایی درک صداهای مختلف با شدت‌های متفاوت، به خصوص گفتار در محیط‌های پر سروصدا، به شدت مختل می‌شود.

---

۲. سوال: منظور از “مناطق مرده” در حلزون شنوایی چیست و چگونه بر تجویز سمعک برای کم شنوایی شدید تا عمیق تأثیر می‌گذارد؟

جواب: “مناطق مرده” مناطقی در حلزون شنوایی (به خصوص در فرکانس‌های بالا) هستند که به تحریک صوتی پاسخ نمی‌دهند. حتی اگر صدا در این فرکانس‌ها تقویت شود، به دلیل آسیب شدید سلول‌های مویی، به درستی پردازش نمی‌شود و ممکن است باعث تولید اعوجاج (distortion) و کاهش کیفیت صدای گفتاری گردد. این امر نیازمند تنظیمات ویژه‌ای در سمعک برای جلوگیری از تقویت بی‌فایده در این مناطق است.

---

۳. سوال: “رزولوشن فرکانسی” و “رزولوشن زمانی” در شنوایی به چه معناست و چرا در افراد با کم شنوایی شدید تا عمیق دچار مشکل می‌شوند؟

جواب:

• رزولوشن فرکانسی: توانایی تمایز بین فرکانس‌های مختلف صدا. در کم شنوایی شدید تا عمیق، این توانایی به دلیل آسیب سلول‌های مویی به شدت کاهش می‌یابد و باعث “کوک شدن” (tuning) سلول‌های مویی در محدوده‌های فرکانسی خاص می‌شود.
• رزولوشن زمانی: توانایی درک تغییرات سریع در صدا (مانند ریتم و تفاوت‌های ظریف در گفتار). این توانایی نیز تحت تأثیر آسیب سلول‌های مویی قرار می‌گیرد، هرچند با رساندن صدای تقویت شده به سطح راحتی (MCL) توسط سمعک، ممکن است تا حدی بهبود یابد، اما می‌تواند منجر به مشکلات دیگری مانند “مسکینگ” (masking) و بدتر شدن رزولوشن فرکانسی شود.

---

۴. سوال: چرا استفاده از سمعک دوگوشی (Bilateral) برای افراد با کم شنوایی شدید تا عمیق توصیه می‌شود؟

جواب: استفاده همزمان از دو سمعک فواید متعددی دارد:

• افزایش نسبت سیگنال به نویز (SNR): کمک می‌کند تا صدای گفتار نسبت به نویز پس‌زمینه بهتر شنیده شود.
• بهبود بلندی صدا: حس شنوایی طبیعی‌تری ایجاد می‌کند.
• بهبود رزولوشن طیفی (فرکانسی): کمک به درک بهتر جزئیات صداها.
• موقعیت‌یابی صدا: توانایی تشخیص جهت صداها را بهبود می‌بخشد.

---

۵. سوال: چه نوع مداری در سمعک دیجیتال برای حل مشکل “محدوده دینامیکی محدود” (DR) در بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق مؤثر است؟

جواب: سمعک‌های دیجیتال با مدار “تراکم” (compression) و برنامه “WDRC” (Wide Dynamic Range Compression) برای حل این مشکل توصیه می‌شوند. این مدارها قادرند صداهای ضعیف را بیشتر و صداهای قوی را کمتر تقویت کنند و بدین ترتیب، محدوده دینامیکی محدود بیمار را جبران کرده و درک گفتار را بهبود بخشند.

---

۶. سوال: چرا تنظیم میکروفون سمعک در حالت “Omni-directional” (همه‌جانبه) برای برخی از بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق ترجیح داده می‌شود؟

جواب: در حالت Omni-directional، میکروفون صداها را از تمام جهات دریافت می‌کند. در حالی که میکروفون‌های جهت‌دار (Directional) معمولاً فرکانس‌های بم را حذف می‌کنند، بیماران با افت شنوایی شدید تا عمیق اغلب به فرکانس‌های بم برای درک بهتر صداها تکیه می‌کنند. حالت Omni-directional این امکان را فراهم می‌کند تا این فرکانس‌ها کمتر حذف شده و درک کلی بهبود یابد، البته این موضوع در کنار برنامه‌های پیشرفته نویز کنسلینگ باید ارزیابی شود.

---

۷. سوال: تفاوت در فرمول تجویز سمعک (خطی یا غیرخطی) برای بیمارانی که اولین بار سمعک استفاده می‌کنند و بیمارانی که سابقه طولانی دارند، چیست؟

جواب:

• بیماران تازه‌کار: معمولاً از فرمول تجویزی “غیرخطی” (Non-linear) بهره می‌برند. این فرمول انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و به شنوایی‌شناس اجازه می‌دهد تا تقویت را به صورت دقیق‌تری بر اساس منحنی شنوایی تنظیم کند.
• بیماران با سابقه طولانی (به خصوص سمعک‌های آنالوگ): ممکن است با فرمول “خطی” (Linear) بهتر سازگار باشند، زیرا این فرمول تقویت یکنواختی را در تمام شدت‌های صدا ارائه می‌دهد و ممکن است برای کسانی که به آن عادت کرده‌اند، قابل قبول‌تر باشد. اما در افت‌های شدید، فرمول غیرخطی ارجح است.

---

۸. سوال: نقش قالب سمعک “Full Shell” و استفاده از “HORN” در سمعک‌های مخصوص کم شنوایی شدید تا عمیق چیست؟

جواب:

• قالب Full Shell: این نوع قالب تمام کانال گوش را می‌پوشاند و به خوبی در گوش قرار می‌گیرد. این امر به جلوگیری از نشت صدا (feedback) کمک کرده و امکان اعمال بهره (gain) بالاتر را فراهم می‌کند. همچنین به دلیل پوشش کامل، به حفظ بهتر صداهای بم کمک می‌کند.
• HORN: این بخش که در داخل قالب یا انتهای لوله سمعک قرار می‌گیرد، مانند یک شیپور عمل کرده و به افزایش خروجی صدا در فرکانس‌های بالا کمک می‌کند. با توجه به اینکه بیماران با کم شنوایی شدید تا عمیق، افت بیشتری در فرکانس‌های بالا دارند، استفاده از HORN می‌تواند به بهبود درک این فرکانس‌ها کمک کند.

---

۹. سوال: چرا “مدار فیدبک کنسلینگ” (Feedback Cancellation - FBC) در سمعک‌های با بهره بالا (High Gain) اهمیت ویژه‌ای دارد؟

جواب: سمعک‌هایی که برای کم شنوایی شدید تا عمیق تجویز می‌شوند، نیاز به بهره (تقویت) بالایی دارند. این بهره بالا می‌تواند باعث ایجاد “فیدبک” یا همان سوت کشیدن سمعک شود. مدار FBC بدون کاهش بهره کلی سمعک، با شناسایی فرکانس فیدبک و تولید یک سیگنال مخالف فاز، این سوت را حذف کرده و تجربه شنیداری راحت‌تری را برای کاربر فراهم می‌کند.

---

۱۰. سوال: آیا در تجویز سمعک برای کم شنوایی شدید تا عمیق، “تعداد کانال” سمعک اهمیت دارد و چگونه انتخاب می‌شود؟

جواب: بله، تعداد کانال سمعک بسیار مهم است. با توجه به اینکه بهره اعمال شده در افت شنوایی شدید تا عمیق بالاست و احتمال فیدبک زیاد است، انتخاب سمعکی با تعداد کانال کافی و متناسب با شکل کم شنوایی بیمار (مثلاً افت در فرکانس‌های خاص) به شنوایی‌شناس اجازه می‌دهد تا تنظیمات دقیق‌تری را برای هر محدوده فرکانسی اعمال کند و همزمان از بروز فیدبک جلوگیری نماید.

جهت مشاوره رايگان مي توانيد متخصصین کلینیک شنوایی نجوا تماس حاصل فرماييد.

02188343584

09109259377

02188828999

02188860666

 منبع:

1. http://www.audiologyonline.com/articles/adults-with-severe-hearing-losses-887
2. http://www.hearingreview.com/2012/03/hearing-aids-for-severe-to-profound-losses-business-as-usual/