اثر انسداد در سمعک چیست

وقتی برای اولین بار از سمعک استفاده می‌کنید، طبیعی است که انتظار داشته باشید صداهای اطراف را واضح‌تر و بهتر بشنوید. اما ممکن است در روزهای اول با تجربه‌ای متفاوت روبه‌رو شوید:

صدای خودتان ناگهان بم، بلند، توخالی یا غیرطبیعی به نظر می‌رسد؛ گاهی حتی احساس می‌کنید داخل یک بشکه، تونل یا اتاق خالی صحبت می‌کنید.

بعضی افراد این حالت را با احساس گرفتگی گوش یا قرار گرفتن پنبه داخل گوش توصیف می‌کنند.

این پدیده در بسیاری از موارد به اثر انسداد (Occlusion Effect) مربوط است و یکی از موضوعات مهم هنگام انتخاب، ساخت و تنظیم سمعک محسوب می‌شود.

خبر خوب این است که احساس غیرطبیعی صدای خود، لزوماً به معنی خرابی سمعک یا نامناسب بودن آن نیست. نوع قالب یا Dome، میزان باز یا بسته بودن مجرای گوش، اندازه ونت و تنظیم بهره فرکانس‌های پایین می‌توانند در ایجاد یا کاهش این مشکل نقش داشته باشند.

در این مقاله از کلینیک شنوایی و سمعک نجوا بررسی می‌کنیم که اثر انسداد سمعک چیست، چرا ایجاد می‌شود، چه تفاوتی با Ampclusion دارد و برای کاهش صدای توخالی و بم چه راهکارهایی وجود دارد.

اثر انسداد سمعک چیست؟

اثر انسداد سمعک (Occlusion Effect) زمانی ایجاد می‌شود که مجرای گوش به وسیله قالب، پوسته سمعک یا سایر اجزای سمعک تا حدی مسدود شود.

هنگام صحبت کردن، جویدن، بلعیدن و حتی برخی حرکات بدن، ارتعاشاتی در بدن و استخوان‌های اطراف گوش ایجاد می‌شود. بخشی از این انرژی به‌صورت انتقال استخوانی به مجرای گوش می‌رسد.

وقتی مجرای گوش باز باشد، بخش قابل توجهی از انرژی فرکانس پایین می‌تواند از مجرای گوش خارج شود.

اما وقتی مجرا مسدود شده باشد، این انرژی کمتر امکان خروج دارد و سطح فشار صوتی در مجرای گوش افزایش پیدا می‌کند. در نتیجه فرد ممکن است صدای خودش را بم‌تر، بلندتر یا توخالی‌تر از حالت طبیعی بشنود.

به زبان ساده:

مجرای باز → خروج بخشی از انرژی فرکانس پایین

مجرای مسدود → حبس بیشتر انرژی فرکانس پایین → تغییر کیفیت صدای خود

پیشنهاد مطالعه : درمان کم شنوایی

چرا صدای خودم با سمعک مثل داخل بشکه شنیده می‌شود؟

یکی از شایع‌ترین توصیف‌های افراد هنگام تجربه اثر انسداد این است:

«صدای خودم داخل سرم می‌پیچد.»

یا:

«انگار داخل بشکه حرف می‌زنم.»

این حالت عمدتاً به افزایش انرژی فرکانس پایین در مجرای گوش مربوط می‌شود.

با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: هر صدای غیرطبیعی هنگام استفاده از سمعک الزاماً ناشی از Occlusion نیست.

درک صدای خود می‌تواند تحت تأثیر موارد دیگری مانند میزان تقویت فرکانس‌های پایین، فشرده‌سازی، پردازش دیجیتال و ویژگی‌های آکوستیکی سمعک نیز قرار بگیرد. به همین دلیل، برای حل مشکل باید مشخص شود منشأ اصلی شکایت، انسداد فیزیکی مجرا، تقویت سمعک یا ترکیبی از هر دو است.

تفاوت Occlusion و Ampclusion چیست؟

این دو اصطلاح به هم نزدیک هستند اما دقیقاً یکسان نیستند.

Occlusion Effect

در اثر انسداد، عامل اصلی مسدود شدن مجرای گوش است.

وقتی مجرای گوش بسته می‌شود، انرژی صوتی ناشی از انتقال استخوانی، به‌خصوص در فرکانس‌های پایین، بیشتر در مجرای گوش باقی می‌ماند.

Ampclusion

اصطلاح Ampclusion برای حالتی به کار می‌رود که تغییر در صدای خود فرد فقط به انسداد فیزیکی مربوط نباشد و تقویت و پردازش سمعک نیز در آن نقش داشته باشد.

برای مثال، اگر سمعک در فرکانس‌های پایین بهره زیادی ایجاد کند، صدای خود فرد ممکن است بیش از حد بم یا بلند احساس شود.

بنابراین:

Occlusion = اثر ناشی از بسته شدن مجرای گوش

Ampclusion = ترکیبی از اثر انسداد و عوامل مرتبط با تقویت و پردازش سمعک

تشخیص این دو موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا راه‌حل آن‌ها الزاماً یکسان نیست.

چه افرادی بیشتر اثر انسداد سمعک را احساس می‌کنند؟

اثر انسداد می‌تواند در افراد مختلف شدت متفاوتی داشته باشد.

این موضوع به عواملی مانند:

میزان بسته بودن مجرای گوش
نوع قالب یا Dome
اندازه و شکل ونت
نحوه قرارگیری سمعک
میزان تقویت فرکانس‌های پایین
شکل مجرای گوش
ویژگی‌های کم‌شنوایی فرد

وابسته است.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که باز کردن مجرای گوش از طریق ونت یا فیت باز می‌تواند اثر انسداد را کاهش دهد؛ در عین حال، طراحی قالب و محل آب‌بندی نیز در میزان این اثر اهمیت دارد.

چگونه اثر انسداد سمعک را کاهش دهیم؟

برای کاهش اثر انسداد، یک راه‌حل واحد برای همه افراد وجود ندارد. ادیولوژیست باید ابتدا مشخص کند مشکل از کجا ناشی می‌شود و سپس نوع فیت و تنظیمات سمعک را متناسب با شرایط فرد اصلاح کند.

۱. کاهش بهره فرکانس‌های پایین

اگر بخشی از شکایت فرد ناشی از تقویت بیش از حد فرکانس‌های پایین باشد، کاهش کنترل‌شده Gain در این محدوده می‌تواند به طبیعی‌تر شدن صدای خود کمک کند.اما این کار باید با دقت انجام شود.

کاهش بیش از اندازه بهره می‌تواند باعث کاهش دریافت برخی صداهای موردنیاز فرد شود. بنابراین هدف، حذف کامل فرکانس‌های پایین نیست؛ بلکه رسیدن به تعادل مناسب بین کیفیت صدای خود، وضوح گفتار و نیاز شنوایی فرد است.

۲. استفاده از ونت در قالب سمعک

یکی از مهم‌ترین روش‌های کاهش اثر انسداد، استفاده از ونت (Vent) است.

ونت یک مسیر یا مجرای آکوستیکی در قالب یا پوسته سمعک ایجاد می‌کند تا بخشی از انرژی صوتی، به‌ویژه انرژی فرکانس پایین، امکان خروج داشته باشد.

مطالعات نشان داده‌اند که افزایش بازشدگی ونت می‌تواند اثر انسداد را کاهش دهد.اما بزرگ‌تر کردن ونت همیشه بهترین تصمیم نیست.

گذاشتن ونت می تواند مشکل اثر انسداد را بطور موثری حل کند.

اما طبق مطالعات ونت کوچکتر از 2 میلی متر اثر برجسته ایی در کاهش اثر انسداد ندارد و خود این قضیه سبب بزرگتر شدن سایز سمعک می شود که در بیمارانی که تمایل به استفاده از سمعک CIC(سمعک داخل گوشی یا سمعک نامرئی) دارند و کانال آنها کوچک باشد استفاده از ونت بزرگ محدود می شود.

البته در این شزایط می توان از ونت شیاری استفاده کرد.

ونت

اما اثر سایز ونت بر پاسخ سمعک به چه صورت است.

تاثیر ونت بر پاسخ فرکانسی

همانطور که دیده می شود وقتی سایز ونت افزایش می یابد دو اتفاق رخ می دهد:

میزان فرار فرکانس های بم بیشتر می شود.
میزان فرار مناطق فرکانس به سمت فرکانس های بالاتر هم کشیده میشود.

ازاینرو باید توجه داشت اگر کم شنوایی بیمار ski slope باشد باید در انتخاب سایز ونت دقت نمود.

زیرا از یک طرف چون مناطق فرکانس پایین کم شنوایی نرمال است ونت بزرگ لازم است و از طرفی ونت بزرگ سبب فرار انرژی در 1 تا 2 کیلو هرتز می شود که در این مناطق بیمار افت دارد و نیاز به تقویت دارد.

کم شنوایی فرکانس بالا

با افزایش اندازه ونت، میزان کاهش بهره فرکانس‌های پایین نیز افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه ممکن است در فردی که در فرکانس‌های پایین به تقویت نیاز دارد، دستیابی به بهره موردنظر دشوارتر شود.

بنابراین اندازه ونت باید بر اساس ادیوگرام، نوع سمعک، میزان Gain موردنیاز و شرایط آکوستیکی گوش انتخاب شود.

آیا ونت بزرگ‌تر همیشه بهتر است؟ خیر.این یکی از نکات مهم در تنظیم سمعک است.

یک ونت بزرگ‌تر می‌تواند:

مزیت:

کاهش بیشتر اثر انسداد
طبیعی‌تر شدن صدای خود

اما در مقابل ممکن است:

محدودیت:

بهره فرکانس پایین را کاهش دهد
احتمال نشت صدا را افزایش دهد
حداکثر بهره قابل دستیابی پیش از فیدبک را محدود کند

به همین دلیل، انتخاب اندازه ونت یک موضوع تخصصی است و نمی‌توان برای همه افراد یک اندازه ثابت تجویز کرد.

۳. استفاده از Dome مناسب

در سمعک‌های RIC و برخی مدل‌های دیگر، انتخاب نوع Dome می‌تواند روی میزان باز بودن مجرای گوش و در نتیجه احساس انسداد تأثیر بگذارد.

به‌طور کلی، Domeهای بازتر معمولاً احساس انسداد کمتری ایجاد می‌کنند؛ در مقابل، Domeهای بسته‌تر می‌توانند آب‌بندی بیشتری ایجاد کنند.

در یک مطالعه روی سمعک‌های Receiver-in-the-Ear، احساس انسداد با بزرگ‌تر و بسته‌تر شدن Dome افزایش یافت و Open Dome کمترین میزان احساس انسداد را ایجاد کرد.

البته انتخاب Dome فقط بر اساس راحتی انجام نمی‌شود. مقدار کم‌شنوایی، بهره موردنیاز و احتمال فیدبک نیز باید در نظر گرفته شود.

۴. استفاده از سمعک Open-Fit

سمعک‌های Open-Fit با باز گذاشتن نسبی مجرای گوش، امکان عبور طبیعی‌تر بخشی از صداهای فرکانس پایین را فراهم می‌کنند.

به همین دلیل، این نوع فیت می‌تواند برای افرادی که از اثر انسداد و غیرطبیعی بودن صدای خود شکایت دارند، مفید باشد. مرور مطالعات نیز کاهش اثر انسداد و بهبود ادراک صدای خود را از مزایای فیت باز گزارش کرده است.

اما Open-Fit برای همه افراد مناسب نیست.

در کم‌شنوایی‌های شدیدتر یا زمانی که فرد به بهره زیادی در فرکانس‌های پایین نیاز دارد، باز بودن مجرای گوش می‌تواند دستیابی به بهره موردنیاز را محدود کند و احتمال فیدبک را افزایش دهد. همچنین برخی مزایای پردازش‌هایی مانند جهت‌مندی و کاهش نویز ممکن است در فیت‌های بسیار باز کاهش پیدا کند.

بنابراین:

Open-Fit یک راه‌حل برای همه افراد نیست؛ بلکه یکی از گزینه‌های قابل بررسی بر اساس نوع کم‌شنوایی و نیاز فرد است.

۵. تغییر طراحی و طول قالب سمعک

طراحی قالب فقط برای ثابت نگه داشتن سمعک نیست؛ بلکه می‌تواند روی آکوستیک سیستم نیز تأثیر بگذارد.

در کتاب سمعک Hearing Aid نوشته پروفسور دیلون، هرچه تماس قالب با کانال گوش بیشتر شود علاوه بر حل مشکل فیدبک(سوت سمعک) مشکل اثر انسداد هم کمتر می شود.

اثر انسداد

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که محل آب‌بندی مجرای گوش و طراحی قالب می‌تواند بر اثر انسداد و پارامترهای کوپلینگ تأثیر داشته باشد.

بنابراین در بعضی افراد، اصلاح قالب یا تغییر نحوه قرارگیری آن می‌تواند به کاهش مشکل کمک کند.

البته تغییر طول یا طراحی قالب باید با توجه به راحتی، فیدبک، میزان بهره موردنیاز و شرایط گوش انجام شود.

آیا مغز به اثر انسداد سمعک عادت می‌کند؟

تا حدی، بله؛ عادت کردن به صدای جدید می‌تواند در تجربه کاربر نقش داشته باشد.

هنگام استفاده از یک سمعک جدید، مغز با الگوی صوتی متفاوتی مواجه می‌شود و ممکن است در ابتدا صدای خود فرد یا صداهای محیط غیرطبیعی به نظر برسند.

اما نباید هر شکایت صوتی را صرفاً به «عادت کردن» نسبت داد.

اگر صدای خود شما به‌شدت بم، توخالی یا آزاردهنده است و با گذشت زمان همچنان ادامه دارد، بهتر است تنظیمات و فیت سمعک بررسی شود.

مطالعات نیز نشان داده‌اند که مشکلات مربوط به ادراک صدای خود حتی در برخی کاربران بدون انسداد واضح می‌تواند وجود داشته باشد؛ بنابراین ارزیابی فردی اهمیت زیادی دارد.

اگر صدای خودم با سمعک طبیعی نیست، چه کار کنم؟

اگر هنگام استفاده از سمعک صدای خودتان را مانند داخل بشکه، تونل یا اتاق خالی می‌شنوید، سمعک را فوراً کنار نگذارید.

بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

۱. نوع قالب یا Dome

آیا بیش از حد بسته است؟

۲. اندازه ونت

آیا ونت برای شرایط شنوایی شما مناسب است؟

۳. بهره فرکانس‌های پایین

آیا سمعک در فرکانس‌های پایین بیش از نیاز شما Gain ایجاد می‌کند؟

۴. نحوه قرارگیری سمعک

آیا قالب یا Dome به شکل مناسبی در مجرای گوش قرار گرفته است؟

۵. احتمال فیدبک

آیا تغییرات قالب یا ونت باعث ایجاد سوت سمعک شده است؟

۶. تنظیم تخصصی

آیا Gain و سایر پارامترهای پردازش متناسب با ادیوگرام شما تنظیم شده‌اند؟

در بسیاری از موارد، مشکل با یک تغییر دقیق در قالب، Dome، ونت یا تنظیمات سمعک قابل کاهش است.

آیا اثر انسداد سمعک خطرناک است؟

در اغلب موارد، اثر انسداد یک مشکل آکوستیکی و ادراکی است و به خودی خود به معنی آسیب به گوش نیست.

مشکل اصلی این است که اگر این احساس شدید باشد، ممکن است فرد از استفاده منظم از سمعک منصرف شود.

به همین دلیل، اگر صدای خودتان غیرطبیعی است، بهتر است مشکل را با متخصص شنوایی مطرح کنید تا مشخص شود منشأ آن Occlusion، Ampclusion، تنظیمات سمعک یا ترکیبی از این عوامل است.

چگونه صدای طبیعی‌تری با سمعک داشته باشیم؟

اثر انسداد سمعک (Occlusion Effect) یکی از مشکلات شناخته‌شده در استفاده از سمعک است که می‌تواند باعث شود فرد صدای خودش را بم، بلند، توخالی یا غیرطبیعی بشنود.

علت اصلی آن، افزایش انرژی صوتی فرکانس پایین در مجرای گوش هنگام بسته شدن آن است.

برای کاهش این مشکل می‌توان از راهکارهایی مانند:

تنظیم بهره فرکانس‌های پایین
انتخاب ونت مناسب
استفاده از Dome مناسب
تغییر طراحی قالب
استفاده از Open-Fit در افراد مناسب
تنظیم دقیق سمعک توسط ادیولوژیست

استفاده کرد.

نکته مهم این است که ونت بزرگ‌تر یا سمعک Open همیشه بهترین انتخاب نیست. بازتر شدن فیت می‌تواند اثر انسداد را کاهش دهد، اما هم‌زمان ممکن است مقدار بهره قابل دستیابی، کنترل فیدبک و برخی مزایای پردازش سمعک را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین بهترین راه‌حل، انتخاب و تنظیم سمعک بر اساس ادیوگرام، میزان کم‌شنوایی، نیاز به Gain، شکل مجرای گوش و تجربه واقعی کاربر است.

صدای خودتان با سمعک طبیعی نیست؟

اگر صدای خودتان هنوز بم، توخالی یا شبیه صدای داخل بشکه شنیده می‌شود، قبل از کنار گذاشتن سمعک، برای بررسی قالب، Dome، ونت و تنظیمات سمعک به ادیولوژیست مراجعه کنید.

در کلینیک شنوایی و سمعک نجوا می‌توان وضعیت شنوایی و تنظیم سمعک را بررسی کرد تا علت صدای غیرطبیعی مشخص و در صورت امکان اصلاح شود.

سوالات متداول درباره اثر انسداد در سمعک چیست

۱. چرا وقتی سمعک می‌گذارم، صدای خودم را شبیه به صحبت کردن در بشکه یا غار می‌شنوم؟

این حالت دقیقاً همان «اثر انسداد» است. وقتی مجرای گوش توسط سمعک بسته می‌شود، ارتعاشات صوتی حاصل از صحبت کردن یا جویدن که در حالت عادی باید از گوش خارج شوند، در فضای پشت سمعک حبس شده و دوباره به سمت پرده گوش برمی‌گردند؛ همین باعث پیچیدن صدا در سر می‌شود.

۲. آیا اثر انسداد نشان‌دهنده خرابی سمعک من است؟

خیر، این یک پدیده فیزیکی کاملاً طبیعی است و ربطی به نقص فنی دستگاه ندارد. در واقع این واکنش گوش شما به مسدود شدن مجراست و با تنظیمات ادیولوژیست یا تغییرات ساختاری در قالب سمعک قابل رفع است.

۳. چه کسانی بیشتر دچار این حس ناخوشایند می‌شوند؟

معمولاً افرادی که در فرکانس‌های پایین (صداهای بم) شنوایی خوبی دارند (کمتر از ۴۰ تا ۵۰ دسی‌بل افت)، این اثر را شدیدتر حس می‌کنند. جالب است بدانید در افرادی که کم‌شنوایی انتقالی دارند، این مشکل معمولاً دیده نمی‌شود.

۴. تفاوت «اثر انسداد» با پدیده «Ampclusion» چیست؟

در اثر انسداد، فرد هم صدای خودش و هم صدای دیگران را غیرطبیعی و پیچیده می‌شنود. اما در پدیده Ampclusion، فرد فقط با صدای خودش مشکل دارد که علت آن تقویت بیش از حد فرکانس‌های بم در تنظیمات سمعک است.

۵. آیا با کم کردن ولوم سمعک، مشکل پیچش صدا حل می‌شود؟

اگر مشکل از نوع Ampclusion باشد، کاهش بهره فرکانس پایین کمک می‌کند؛ اما اگر علت اصلی «اثر انسداد فیزیکی» باشد، تغییر ولوم به تنهایی چاره‌ساز نیست و باید راه خروجی برای صدا (مثل ونت) ایجاد شود.

۶. «ونت» (Vent) چیست و چگونه به بهبود صدا کمک می‌کند؟

ونت یک مجرای تهویه کوچک روی بدنه یا قالب سمعک است. این مجرا مثل یک سوپاپ عمل کرده و اجازه می‌دهد انرژی اضافی صداهای بم از گوش خارج شود تا بیمار احساس سنگینی و پری در گوش نداشته باشد.

۷. چرا برای برخی افراد نمی‌توان از ونت‌های بزرگ استفاده کرد؟

دو دلیل اصلی دارد: اول اینکه ونت بزرگ باعث افزایش سایز سمعک می‌شود (محدودیت در سمعک‌های نامرئی)؛ دوم اینکه در برخی کم‌شنوایی‌ها (مثل مدل اسکی‌اسلوپ)، ونت بزرگ باعث فرار صداهایی می‌شود که بیمار برای شنیدن به آن‌ها نیاز دارد.

۸. آیا بلندتر کردن طول قالب سمعک تأثیری در کاهش انسداد دارد؟

بله، طبق منابع علمی معتبر (مانند کتاب پروفسور دیلون)، هرچه تماس قالب با بخش‌های عمیق‌تر کانال گوش بیشتر و دقیق‌تر باشد، علاوه بر جلوگیری از سوت کشیدن (فیدبک)، پدیده اثر انسداد نیز کمتر احساس می‌شود.

۹. سمعک‌های "Open" یا مناسب فیتینگ باز چه مزیتی دارند؟

این سمعک‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که مجرای گوش را کاملاً نمی‌بندند. این بهترین گزینه برای افرادی است که کم‌شنوایی آن‌ها در فرکانس‌های بالا زیاد اما در فرکانس‌های پایین کم است، زیرا به طور کلی مشکل انسداد را ریشه‌کن می‌کنند.

۱۰. اگر با وجود استفاده از سمعک جدید همچنان این حس را داشتم، چه کنم؟

اولین گام صبر است تا مغز با شرایط جدید سازگار شود. اما اگر پس از مدتی حس کلافگی باقی ماند، حتماً به ادیولوژیست خود مراجعه کنید. متخصص می‌تواند با تغییر سایز ونت، استفاده از ونت شیاری یا تغییرات نرم‌افزاری، این مشکل را کاملاً برطرف کند.

وحید مرادی، دانشگاه علوم پزشکی تهران

جهت مشاوره رايگان مي توانيد متخصصین کلینیک شنوایی نجوا تماس حاصل فرماييد.

02188343584

09109259377

02188828999