اثر انسداد در سمعک چیست
وقتی برای اولین بار از سمعک استفاده میکنید، انتظار دارید دنیا را شفافتر بشنوید، اما گاهی تجربهای عجیب غافلگیرتان میکند: صدای خودتان طوری در سرتان میپیچد که انگار درون یک بشکه یا یک تونل خالی در حال صحبت هستید!
این حس کلافهکننده که انگار گوشتان با پنبه یا انگشت کاملاً مسدود شده، دقیقاً همان چیزی است که متخصصان به آن «اثر انسداد» (Occlusion Effect) میگویند. این پدیده یکی از اصلیترین دلایلی است که باعث میشود برخی کاربران تازهکار، سمعکشان را به جای گوش، در کشوی میز رها کنند.
اما خبر خوب اینجاست که این مشکل، نشانهی خرابی سمعک یا ناسازگاری گوش شما نیست؛ بلکه یک واکنش فیزیکی کاملاً طبیعی است که راه حلهای علمی و تکنولوژیک بسیار سادهای دارد. در این مقاله، قرار است به زبان ساده بررسی کنیم که چرا این اتفاق میافتد و چگونه میتوانید با چند ترفند کوچک، دوباره از صدای طبیعی خودتان و محیط لذت ببرید.
اثر انسداد در سمعک چیست و چگونه رخ میدهد؟
در حالت طبیعی که کانال گوش باز است و مانعی جلوی آن را نگرفته است صدای حاصله از حرف زدن و حرکت فک(غذا خوردن) که انرژی آن در فرکانس های بم است از طریق مجرای گوش خارج می شود.
ازاین رو در شرایطی که مجرای گوش به وسیله سمعک مسدود می شود این انرژی نمی تواند فرار کند و سبب پدیده اثر انسداد (occlusion effect) می شود.
که یک نوع احساس بلندی غیرطبیعی صدا خود یا دیگران می باشد و بیماران اغلب بیان می کنند صدای آنها شبیه حرف زدن در غار و بشکه است یا احساس پری گوش یا پیچش صدا دارند.
پیشنهاد مطالعه : درمان کم شنوایی
طبق بررسی های انجام گرفته در افراد نرمال و کم شنوایی حسی عصبی که کم شنوایی فرکانس های پایین آنها زیر 40 تا 50 دسی بل است اثر انسداد رخ می دهد و این میزان بلندی صدا حتی تا 25 دسی بل میرسد.
لازم به ذکر است در بیماران با کم شنوایی انتقالی و آمیخته این مشکل دیده نشده است.
علاوه بر پدیده اثر انسداد گاهی پدیده Ampclusion نیز دیده می شود، در Ampclusion بیمار تنها صدای خود را بلندتر می شنود ولی در شنیدن صدای دیگران مشکل ندارد.
این امر به خاطر تقویت بالای صداهای فرکانس پایین است.ولی در اثر انسداد علاوه بر صدای خود در شنیدن صدای دیگران هم مشکل دارد
راه حل
1: کاهش بهره فرکانس پایین:
این راه حل در بیمارانی که Ampclusion هستند بهترین گزینه محسوب می شود ولی اگر بیمار از اثر انسداد رنج می برد به تنهایی نمی تواند مشکل را حل کند.
2: گذاشتن ونت:
گذاشتن ونت می تواند مشکل اثر انسداد را بطور موثری حل کند.
اما طبق مطالعات ونت کوچکتر از 2 میلی متر اثر برجسته ایی در کاهش اثر انسداد ندارد و خود این قضیه سبب بزرگتر شدن سایز سمعک می شود که در بیمارانی که تمایل به استفاده از سمعک CIC(سمعک داخل گوشی یا سمعک نامرئی) دارند و کانال آنها کوچک باشد استفاده از ونت بزرگ محدود می شود.
البته در این شزایط می توان از ونت شیاری استفاده کرد.
اما اثر سایز ونت بر پاسخ سمعک به چه صورت است.
همانطور که دیده می شود وقتی سایز ونت افزایش می یابد دو اتفاق رخ می دهد:
- میزان فرار فرکانس های بم بیشتر می شود.
- میزان فرار مناطق فرکانس به سمت فرکانس های بالاتر هم کشیده میشود.
ازاینرو باید توجه داشت اگر کم شنوایی بیمار ski slope باشد باید در انتخاب سایز ونت دقت نمود.
زیرا از یک طرف چون مناطق فرکانس پایین کم شنوایی نرمال است ونت بزرگ لازم است و از طرفی ونت بزرگ سبب فرار انرژی در 1 تا 2 کیلو هرتز می شود که در این مناطق بیمار افت دارد و نیاز به تقویت دارد.
3: افزایش طول قالب سمعک:در کتاب سمعک Hearing Aid نوشته پروفسور دیلون، هرچه تماس قالب با کانال گوش بیشتر شود علاوه بر حل مشکل فیدبک(سوت سمعک) مشکل اثر انسداد هم کمتر می شود.
4: سمعک OPEN:سمعک های open به علت آنکه امکان خروج صدای فرکانس پایین را فراهم می کند در حل مشکل اثر انسداد بسیار کار آمد هستند و به علت پیشرفت سیستم های فیدبک در چند سال اخیر حتی در بیمارانی که کم شنوایی آنها در فرکانس پایین کم و در فرکانس بالا زیاد باشد تجویز این سمعک ها بسیار گزینه مطلوبی می باشند.
جمع بندی
در نهایت، باید به خاطر داشت که اثر انسداد نه یک بنبست، بلکه تنها یک چالش گذرا در مسیر انطباق با دنیای صداهاست. همانطور که در این مقاله بررسی کردیم، این حس ناخوشایند «پیچیدن صدا در سر»، ریشه در حبس شدن امواج صوتی با فرکانس پایین در مجرای گوش دارد.
به طور خلاصه یاد گرفتیم که:
-
علت اصلی: مسدود شدن راه خروج صداهای ارتعاشی بدن از طریق مجرای گوش است.
-
تکنولوژی در خدمت شماست: امروزه با استفاده از ونتها (مجارای تهویه)، قالبهای باز (Open Fitting) و تنظیمات پیشرفته نرمافزاری، این مشکل به حداقل رسیده است.
-
صبر، کلید ماجراست: بخشی از حل این مسئله به زمان و عادت کردن مغز شما به پردازش صداهای جدید بستگی دارد.
اگر هنوز هم احساس میکنید صدای خودتان «بم» یا «آکوستیک» شنیده میشود، به جای کنار گذاشتن سمعک، کافی است با ادیولوژیست خود مشورت کنید تا با یک تغییر کوچک در ظرافتهای تنظیمی، شفافیت را به شنوایی شما بازگرداند.
سوالات متداول درباره اثر انسداد در سمعک چیست
۱. چرا وقتی سمعک میگذارم، صدای خودم را شبیه به صحبت کردن در بشکه یا غار میشنوم؟
این حالت دقیقاً همان «اثر انسداد» است. وقتی مجرای گوش توسط سمعک بسته میشود، ارتعاشات صوتی حاصل از صحبت کردن یا جویدن که در حالت عادی باید از گوش خارج شوند، در فضای پشت سمعک حبس شده و دوباره به سمت پرده گوش برمیگردند؛ همین باعث پیچیدن صدا در سر میشود.
۲. آیا اثر انسداد نشاندهنده خرابی سمعک من است؟
خیر، این یک پدیده فیزیکی کاملاً طبیعی است و ربطی به نقص فنی دستگاه ندارد. در واقع این واکنش گوش شما به مسدود شدن مجراست و با تنظیمات ادیولوژیست یا تغییرات ساختاری در قالب سمعک قابل رفع است.
۳. چه کسانی بیشتر دچار این حس ناخوشایند میشوند؟
معمولاً افرادی که در فرکانسهای پایین (صداهای بم) شنوایی خوبی دارند (کمتر از ۴۰ تا ۵۰ دسیبل افت)، این اثر را شدیدتر حس میکنند. جالب است بدانید در افرادی که کمشنوایی انتقالی دارند، این مشکل معمولاً دیده نمیشود.
۴. تفاوت «اثر انسداد» با پدیده «Ampclusion» چیست؟
در اثر انسداد، فرد هم صدای خودش و هم صدای دیگران را غیرطبیعی و پیچیده میشنود. اما در پدیده Ampclusion، فرد فقط با صدای خودش مشکل دارد که علت آن تقویت بیش از حد فرکانسهای بم در تنظیمات سمعک است.
۵. آیا با کم کردن ولوم سمعک، مشکل پیچش صدا حل میشود؟
اگر مشکل از نوع Ampclusion باشد، کاهش بهره فرکانس پایین کمک میکند؛ اما اگر علت اصلی «اثر انسداد فیزیکی» باشد، تغییر ولوم به تنهایی چارهساز نیست و باید راه خروجی برای صدا (مثل ونت) ایجاد شود.
۶. «ونت» (Vent) چیست و چگونه به بهبود صدا کمک میکند؟
ونت یک مجرای تهویه کوچک روی بدنه یا قالب سمعک است. این مجرا مثل یک سوپاپ عمل کرده و اجازه میدهد انرژی اضافی صداهای بم از گوش خارج شود تا بیمار احساس سنگینی و پری در گوش نداشته باشد.
۷. چرا برای برخی افراد نمیتوان از ونتهای بزرگ استفاده کرد؟
دو دلیل اصلی دارد: اول اینکه ونت بزرگ باعث افزایش سایز سمعک میشود (محدودیت در سمعکهای نامرئی)؛ دوم اینکه در برخی کمشنواییها (مثل مدل اسکیاسلوپ)، ونت بزرگ باعث فرار صداهایی میشود که بیمار برای شنیدن به آنها نیاز دارد.
۸. آیا بلندتر کردن طول قالب سمعک تأثیری در کاهش انسداد دارد؟
بله، طبق منابع علمی معتبر (مانند کتاب پروفسور دیلون)، هرچه تماس قالب با بخشهای عمیقتر کانال گوش بیشتر و دقیقتر باشد، علاوه بر جلوگیری از سوت کشیدن (فیدبک)، پدیده اثر انسداد نیز کمتر احساس میشود.
۹. سمعکهای "Open" یا مناسب فیتینگ باز چه مزیتی دارند؟
این سمعکها به گونهای طراحی شدهاند که مجرای گوش را کاملاً نمیبندند. این بهترین گزینه برای افرادی است که کمشنوایی آنها در فرکانسهای بالا زیاد اما در فرکانسهای پایین کم است، زیرا به طور کلی مشکل انسداد را ریشهکن میکنند.
۱۰. اگر با وجود استفاده از سمعک جدید همچنان این حس را داشتم، چه کنم؟
اولین گام صبر است تا مغز با شرایط جدید سازگار شود. اما اگر پس از مدتی حس کلافگی باقی ماند، حتماً به ادیولوژیست خود مراجعه کنید. متخصص میتواند با تغییر سایز ونت، استفاده از ونت شیاری یا تغییرات نرمافزاری، این مشکل را کاملاً برطرف کند.
وحید مرادی، دانشگاه علوم پزشکی تهران
جهت مشاوره رايگان مي توانيد متخصصین کلینیک شنوایی نجوا تماس حاصل فرماييد.
02188343584
09109259377
02188828999