سرگیجه BPPV

سرگیجه وضعیتی خوش خیم و مانور های تشخیصی آن

 

آناتومی سیستم دهلیزی:

سیستم دهلیزی به همراه سیستم بینایی و پیکری وطیفه ثبات بدن را بعهده دارند.

سیستم دهلیزی شامل مجاری نیم دایره ( مجرای خلفی، قدامی و افقی)، ساکول و اتریکول می باشد.

مجاری نیم دایره در محل شروع خود دارای بخش برجسته ای به نام آمپول می باشند و محل استقرار سلول های گیرنده حسی به نام کریستا است.

از راس کریستا تا بخش فوقانی آمپول، ماده ژلاتینی مانندی به نام کوپولا قرار دارد که دارای وزنی برابر با آندولنف می باشد و به عبارت دیگر بی وزن است.

سلول های گیرنده حسی در بخش ساکول و اتریکول نیز ماکولا می باشد.

 

مجاری نیم دایره

شکل۱٫ مجاری نیم دایره و نحوه تحریک آن

 

ساکول و اتریکول

شکل۲٫ نمایی از ماکولای ساکول و اتریکول

 

سرگیجه خوش خیم وضعیتی(BPPV) و مانور های تشخیصی آن

 

BPPV شاید یکی از معمول ترین دلایل سرگیجه در بین بزرگسالان باشد.

علایم BPPV معمولا در بیشتر از ۸۵ درصد بیماران با درمان اول از بین می رود.

 

علائم BPPV:

سرگیجه های کوتاه مدت زمانی که سر در وضعیت های مشخص حرکت می کند

شیوع بیماری در تمام سنین در بزرگسالان( در کودکان نیز غیرمعمول نیست)

BPPV به طور ناگهانی اتفاق می افتد اما همچنین می تواند به دنبال

  • ضربه به سر
  • لابیرنتیت
  • ایسکمی در شریان دهلیزی قدامی

دیده شود.

برای بیمارانی که دوره های سرگیجه بیشتر اتفاق بیفتد، این اختلال می تواند ناراحت کننده و بر فعالیت های روزانه فرد تاثیر منفی داشته باشد.

 

وضعیت های معمول که باعث ایجاد سرگیجه می شود:

  • چرخش در تختخواب
  • دراز کشیدن
  • خم کردن سر
  • بالا نگاه کردن

دیگر شکایات بیماران شامل:

  • عدم تعادل(ساعت ها یا روزها بعد از اتمام سرگیجه)
  • سبکی سر
  • احساس شناور بودن

 

مکانیسم BPPV

  1. نظریه کوپولاتیزیس:

دژنراسیون ذرات از اتریکول (احتمالا تکه های اتوکنیا) و چسبیدن این ذرات به کوپولای کانال خلفی (مجرای نیم دایره) که باعث

حساس شدن آنها به جاذبه می شود.

احتمالا چسبیدن ذرات به روی کوپولا سبب سنگین شدن غلظت کوپولا و درنتیجه سبب خم شدن کوپولای کانال خلفی به

هنگام حرکت سر می شود.

علایم آن به صورت سرگیحه، نیستاگموس و حالت تهوع می باشد.

همچنین به علت اینکه کوپولا در حالت خم شده تا زمانی که فرد در وضعیت تحریک قرار دارد باقی می ماند، نیستاگموس و

سرگیجه ادامه دارند اما ممکن است از شدت آن مقداری کم شود.

پس به طور کلی کوپولاتیزیس با این علایم شناسایی می شود:

  • شروع ناگهانی سرگیجه زمانی که فرد در وضعیت تحریک کردن قرار می گیرد
  • وجود نیستاگموس ( تا زمانی که سرگیجه باشد وجود دارد)
  • سرگیجه و نیستاگموس مداوم تا زمانی سر در وضعیت تحریک باشد
  • این فرم از سرگیجه کمتر معمول است.

 

  1. نظریه کانالیتازیس:

دژنراسیون ذرات به کوپولا کانال خلفی نمی چسبند بلکه در داخل اندولف کانال گوش به طور آزادانه شناور هستند.

 

علایم شناسایی کانالیتازیس:

  • تاخیر در شروع سرگیجه (۱ تا ۴۰ ثانیه بعد از قرار گرفتن در وضعیت تحریک)
  • وجود نیستاگموس (تا زمانی که سرگیجه باشد وجود دارد)
  • نوسان در شدت سرگیجه ونیستاگموس ( ابتدا افزایش، سپس کاهش و در نهایت در ۶۰ ثانیه ناپدید می شود)
  • این نوع از BPPV بسیار معمول است.

 

میزان درگیری مجاری نیم دایره در BPPV:

بیشترین درگیری مجرای نیم دایره در کانال خلفی(۷۶ درصد بیماران) و سپس کانال قدامی (۱۳ درصد بیماران) و کمترین درگیری در کانال افقی با ۵ درصد بیماران مشاهده می شود.

 

تشخیص BPPV:

برای تشخیص و انجام مانور بهتر است  از گوشی که درگیر نمی باشد شروع کنیم با این کار باعث کاهش احتمال حالت تهوع در بیمار می شویم.

( با استفاده از اطلاعاتی که از تاریخچه گیری بیمار بدست می آوریم میتوان گوش غیردرگیر را شناسایی کرد)

همچنین برای بیماران با حالت تهوع شدید یا تاریخچه داشتن استفراغ با سرگیجه بهتر است مانور را با سرعت کمتری انجام دهیم.

( البته کاهش سرعت مانور سبب کاهش احتمال برانگیخته شدن نیستاگموس می شود).

 

شناسایی کانال درگیر با استفاده از نیستاگموس در طول مانور دیکس هالپیک:

کانالتست دیکس هالپیک راستفاز معکوسبرگشت به حالت نشسته
مجرای خلفی راستبالازن و راست زن چرخشیپایین زن و چپ زن چرخشیپایین زن  و چپ زن چرخشی
مجرای قدامی راستپایین زن  و راست زن چرخشیبالازن و چپ زن چرخشیبالازن و چپ زن چرخشی
مجرای قدامی چپپایین زن و چپ زن چرخشیپایین زن و چپ زن چرخشیبالازن و راست زن چرخشی

 

 

مانورهای تشخیصی BPPV:

  1. مانور دیکس هالپیک
  2. مانور Side lying
  3. مانور Roll

 

 

  1. مانور دیکس هالپیک ( یا مانور Barany)

این مانور از معمول ترین روش های تشخیص BPPV می باشد.

این مانور برای تشخیص BPPV کانال خلفی و قدامی مناسب می باشد بنابراین باید به جهت نیستاگموس دقت کرد.

در این تست، سر بیمار ۴۵ درجه به صورت افقی به طرف گوش مورد آزمایش می چرخد در حالیکه بیمار بر روی تخت نشسته است.

سپس سر بیمار به سرعت به طرف لبه تخت قرار می یگرد به طوری که ۳۰ درجه زیر سطح افق قرار بگیرد.

( به شکل زیر دقت کنید. )

مانور دیکس هالپیک

شکل۳٫ مانور تشخیصی دیکس هالپیک برای مجاری نیم دایره خلفی و قدامی

 

سپس در حالیکه سر بیمار از لبه تخت آویزان است نیستاگموس و سرگیجه فرد بررسی می شود.

(فرد باید حداقل حدود ۳۰ ثانیه در این حالت باشد زیرا  در بیشتر موارد سرگیجه و نیستاگموس در چندین ثانیه بعد از تغییر پوزیشن ظاهر می شوند

اما گاهی ممکن است به علت چسبیده بودن ذرات در کانال بیشتر طول بکشد)

سپس سر بیمار با حفظ زاویه ۴۵ درجه به حالت اولیه (حالت نشسته) برگردانده می شود

و مجدد سرگیجه و نیستاگموس بیمار بررسی می شود.

سپس برای گوش دیگر این کار را مجدد انجام میدهیم.

اگر BPPV وجود داشته باشد زمانی که گوش درگیر رو به پایین است سرگیجه و نیستاگموس دیده می شود.

 

  1. مانور Side lying:

مانور Side lying همانند مانور دیکس هالپیک برای تشخیص BPPV در کانال خلفی و قدامی مناسب می باشد.

در این مانور بیمار بر روی تخت می نشیند و سر ۴۵ درجه به دور از گوش مورد آزمایش( بررسی گوش راست، سر به طرف گوش چپ) قرار می گیرد

و سپس بیمار به سرعت در جهت مخالف سر (یعنی سمت راست) می خوابد.

نیستاگموس و سرگیجه بیمار در حالت خوابیده بررسی می شود.

سپس بیمار به حالت اولیه( حالت نشسته) بر می گردد در حالیکه سر در همان وضعیت ۴۵ درجه قرار دارد.

مجددا نیستاگموس و سرگیجه بررسی می شوند.

بعد از چند دقیقه که سرگیجه و نیستاگموس ناپدید شدند، همین حرکت برای سمت مقابل انجام می شود.

زمانی که بیمار به سمت گوش درگیر می خوابد، نیستاگموس و سرگیجه ظاهر می شود اما به سمت گوش غیردرگیر علایمی مشاهده نمی شود.

(به شکل زیر دقت کنید)

مانور Side lying

شکل۴٫ مانور تشخیصی side lying برای مجاری نیم دایره خلفی و قدامی

 

این تست می تواند جایگزین مناسبی برای تست دیکس هالپیک بخصوص در  بیمارانی که

  • نمی توانند سرخود را خم کنند( از تخت آویزان کنند)
  • یا نمی توانند به پشت بخوابند باشد.

 

  1. مانور Roll

در بیماران با درگیری کانال افقی مانور دیکس هالپیک مناسب نمی باشد و می توانیم از مانور Roll استفاده کنیم.

بیمار به حالت Supine قرار می گیرد و سر با زاویه ۲۰ درجه به سمت بالا قرار می گیرد.

سپس سر به سرعت به یک طرف می چرخد و تا ۱ دقیقه در همین حالت می ماند.

آزمایشگر نیستاگموس و سرگیجه بیمار را در این حالت بررسی می کند.

سپس سر به آرامی به حالت اولیه ( یعنی خط وسط بر میگردد) و سپس به سرعت به طرف مخالف می چرخد.

در BPPV کانال افقی، زمانی که بیمار سر خور دا به راست یا چپ می چرخاند نیستاگموس و سرگیجه مشاهده می شود ( به دلیل حرکت عقب و جلوی ذرات در کانال)

سرعت فاز کند نیستاگموس، مدت زمان نیستاگموس و شکایت بیمار از سرگیجه در طرف درگیر بیشتر از سمت غیر درگیر می باشد.

در این نوع BPPV، جهت نیستاگموس بستگی به نوع درگیری دارد( کانالیتازیس یا کوپولاتیزیس).

در نوع کانالیتازیس، نیستاگموس از نوع geotropic( زمین زن یا فاز تند به سمت زمین) می باشد و به سرعت ناپدید می شود(خستگی پذیر است).

اما در نوع کوپولاتیزیس بر خلاف نوع بالا، نیستاگموس از نوع apogeotropic ( زمین گریز یا فاز تند به دور از زمین) می باشد و این نوع نیستاگموس پایدار است.

(به شکل زیر دقت کنید)

مانور Roll

شکل۵٫ مانور تشخیصی Roll برای مجاری نیم دایره افقی

 

 

1 دیدگاه

  1. حسین اختیاری گفت:

    عالی بود دکتر
    فقط لطف کنید ادامشم بزارید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

مشاوره و تجویز انواع سمعک های پشت گوشی، داخل گوشی و کاملا نامرئی برای بزرگسالان و کودکان
با ما تماس بگیرید
X
سمعک قابل شارژ | سمعک بدون باتری  
¤